AYDINLAR GEÇİDİ
Sovyet dönemi Türkmen sinemasının önemli yapıtlarından “Firagi”, Hocakulu Narlıyev’in biçemiyle 18.yüzyıl Türkmen yazınının önemli düşünürü, ozanı Mahdumkulu’nun yaşam öyküsüne odaklanıyor.
Mahdumkulu, değişik boylardan oluşan Türkmenistan Türklerinin birliği, iyiliği, özgürlüğü için uğraşmış; könütöre kaynaklı bilgileri koşuk biçimiyle halkına aktarmış; babası Devlet Mehmet Azadi gibi Türkmen ekinini yukarılara taşımış bir ulu kişilik.
Hocakulu Narlıyev, Türkmenlerin yaşamında kalıcı etkileri bugün de süren Mahdunkulu’yu, Kılıç Kuliyev’in yazdığı betik temelinde, Bulat Mansurov, Moris Simaşko gibi iki güçlü sinemacıyla uyarlamış. Türkmen sinemasına, görüntülerini Hocakulu Narliyev’in çektiği ilk kurmacası “Şükür Bahşı” ile kökleşik bir yapıtı kalıt bırakan Bulat Mansurov, birlikte çalıştığı görüntü yönetmeni Narlıyev’le, bu kez uyarlamayı birlikte yazmış.
Ezgilerini Türkmenlerin bir başka iz bırakan aydını Recep Recepov’un bestelediği kurmaca, görüntü, kurgu, biçem açısından dönemin duyusal güzellik anlayışını yansıtan önemli bir yapıt. Türkmen sinemasının altın çağına damga vuran Hocakulu Narlıyev, “Firagi”yle birlikte “Gelin”, “İnsanlarımız Arasında”, “Denize Adam Düştü” gibi pek çok ekinsel içerikli yapıt törüttü.
Adı: Firagi
Özgün Adı: Фраги — разлученный со счастьем (Fragi – razluçenniy so sçastyem)
Öbür Adı: : Mahdumkulu Firagi
Yönetmen: Hocakulu Narliyev
Öykü: Kılıç Kuliyev (Mahdumkulu Adlı betiği)
Yazan: Bulat Mansurov, Moris Simaşko, Hocakulu Narliyev
Görüntü: Usman Saparov, Övez Velimuradov
Kurgu: N. Guseyinova, Hocadurdu Narliyev
Ezgi: Recep Recepov
Oyuncular: Annaseyit Annamuradov (Mahdumkulu), Sona Penayeva (Mengli), Baba Annanov (Dövletmemed Azadi), Maya Gözel Aymedova (Akgız), Yusuf Ahmedov (Bilade), Hocadurdu Narlıyev (Çovdur Han), Oraz Amangeldiyev (Abdulla-Mahdumkulu’nun kardeşi), Aman Rahmanov, Artık Callıyev, Mulkaman Orazov, Geldi Seyidev, Kurban Annakurbanov, Kerim annanov, Nurbrdi allahberdiyev, İmamberdi Suhanov, Antonina Rüstemova, Ata Dövletov, Sabira atayeva, Oman Odayev, Orazberdi Arrıkov, Ata Alovov
Yapım Tasarım: Guseyin Guseyinov
Yapımcı: Türkmenfilm
Yapım: 1984 – Türkmenistan SSC
Dil: Rusça, Türkmenistan Türkçesi
Süre: 136’
Betik: Ciltli veya ciltsiz olarak bir araya getirilmiş, basılı veya yazılı kâğıt yaprakların bütünü; kitap: “Kanılarımız, rengimiz, görüşümüz betikte belirecek.” – Haldun Taner
Ekin: 1- Tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki kuşaklara iletmede kullanılan, kişinin doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü; hars, kültür.
2- Bir topluma veya halk topluluğuna özgü düşünce ve sanat yapıtlarının bütünü
3- akıl yürütme, beğeni ve eleştirme yeteneklerinin öğrenim ve yaşantılar yoluyla geliştirilmiş olan biçimi; irfan.
Koşuk: 1- Türlü simgelerle, tartımlı sözlerle, seslerin uyumlu kullanımıyla ortaya çıkan, hece ve durak bakımından denk ve kendi başına bir bütün olan anlatım biçimi 2- Türklerin İslamiyet öncesi dönemlerinde, toylarda veya kazanılan savaş sonrasında yapılan eğlencelerde kopuzla birlikte söyledikleri, genellikle aşk, doğa ve yiğitlik konularını işleyen, uyak düzeni aaab, cccb, dddb vb. olan şiir.
Könütöre: Bir toplum içinde kişilerin uymak zorunda oldukları davranış biçimleri ve kuralları; aktöre, sağtöre, ahlak
Yağı: Birinin kötülüğünü isteyen, ondan tiksinen, ona zarar vermeye çalışan kimse; düşman, hasım, dost karşıtı: “Yağı basar, uğru çapar, tek başıma barınamam, ölürüm.” – Memduh Şevket Esendal
