TÜRKMEN KADIN OZANLARI

“Makamların Gizemi”, Türkmen sinemasının temellerini kuran Türkmen aydını Altı Garlıyev yönetmenliğinde 1973 yılında çekilen, kökleşik Türkmen filmleri arsında yer alan bir yapıt.

Hüdaverdi Durduyev’in öykülediği, yaşanmış olayların kurgulandığı “Makamların Gizemi”, Rus işgalini, yumuşak yüzüyle gösteren bir yapıt. Akira Kurosava’nın “Dersu Uzala” filminde “haritacı” olarak görünen “Rus kaşif”, bu kurmacada bir “derlemeci” olarak görünür.

Türkmen obalarında dolaşan derlemeci Urpenskiy’e, Didar adlı bir bahçı, annesinin de Dutar çaldığını, aydım ayttığını söyler. O da Türkmenlerin ilk kadın ozanı diye, adı “Karkar” olan bu bahşıyı kayıtlar. Öykü, Karkar’ın dutar çalmayı öğrenmesini, usta bahşılardan aldığı eğitimi, girdiği yarışmaları anlatır; sevgisi peşinde yürüyen güçlü kişiliğini vurgular.

Kurmacanın ezgileri, Türkmen müziğini obalardan salonlara taşıyan ünlü Türkmen besteci Nuri Halmamedov tarafından tasarlanmış. Halmamedov’un öykü kurgusuna eşlenik duyguyla bestelediği, kimileyin sevinçli, ışıltılı, kimileyin derin üzüntüyle dolu ezgileri, çekim ölçekleriyle birlikte ara sıra yakınlaşıyor, sırasında uzaklaşıyor; izleyenleri kendi evreni içine çekiyor, kurmacayı güçlendiriyor.