Şarkıların Yazdığı Bir Hikaye

Bir Zamanlar pek de “film” gibi hissettirmeyen filmlerden. Geri dönüp baktığımda, bir kurguyu izlemekten ziyade aklımın köşesinde yer edinmiş tatlı, hafif buruk bir anı gibi daha çok. Bu histe yalnız olmadığımı biliyorum çünkü filmin asıl derdi tam da böyle samimi bir duyguyu aşılamak. Bir Zamanlar hepimize ait, hepimizin yaşadığı, yollarımızın en yalın haliyle kesiştiği fakat hiçbir zaman tamamlanmamış o tanıdık hikayelerden.

John Carni’nin yönettiği 2007 yapımı film, yaklaşık yüz elli bin dolarlık bütçesiyle yirmi üç milyonluk bir hasılat elde etti ki bu dönemine göre bağımsız sinemada türüne az rastlanır, küçümsenemeyecek bir başarı. İsimsiz “Kadın” ve “Adam” rollerini Glen Hansard ile Marketa Irglova paylaşıyor, fakat Hansard Carni’nin ilk tercihi değildi anlattığına göre. Aslen Kilian Mörfi düşünülmüş, Hansard ile anlaşmaları ise sadece müzik üzerineymiş. Mörfi o ya da bu sebeple kabul etmeyince, Carni Hansard’a dönmüş ve o da çekinerek de olsa kabul etmiş. İyi ki de etmiş, zira Hansard’ın nispeten naif ve tecrübesiz oyunculuğu filmin doğal dokusunu zenginleştiriyor fikrimce.

Film, hiç andırmasa da niyahetinde bir müzikal ve meselesini doğrudan şarkılar aracılığıyla anlatıyor. Bize Dublin’in organik bir tasvirini sunmadan önce bir kent ozanı olarak tanımlayabileceğimiz Hansard’ın sesini dinletiyor, böylece işitsel olanı başrole koyup görselliği ise ona eşlik eden bir fona dönüştürüyor. Karşımızdaki ise hayli tekinsiz bir Dublin tasviri: soğuk hava, kayıtsızca akıp giden bir kalabalık, kendi dertlerinin gürültüsünden belki de Hansard’ın sesini bile duymayan onlarca yüz. Birbirine tamamen yabancılaşmış insanlar.

Fakat bu yabancılaşma mutlak değil; kopuk tellerden yükselen o ezgi Marketa’nın dikkatini çekiyor. Sokakta çiçek satan bu kadın, Hansard’ın artık kentin gürültüsüne karışmış sesini kalabalığın arasından çekip çıkarıyor ve ona ilk gerçek dinleyicisini kazandırıyor. Aslında görünürde bambaşka dünyaların insanları bu Adam ve Kadın. Marketa kızı ve annesiyle ayakta kalmaya çalışan Çek bir göçmen; tüm apartmanın tek bir televizyonu paylaştığı mütevazi bir odada yaşıyor ve ne bulursa satarak yaşam mücadelesi veriyor. Hansard ise babasının tamir dükkanında çalışan, meteliksiz, kalbi kırık, kendi deyimiyle “enayi” bir İrlandalı.

Yine de karşılaşmaları kısa sürede bir dinleyici-müzisyen bağından çok daha fazlasına evriliyor. Birbirlerini kelimelerin ötesinde anladıkları derin bir aşka ve dostluğa dönüşüyor. Aralarındaki bağı tek bir kalıba sığdırmak güç, dolayısıyla sadece “romantik” bir ilişki demek biraz indirgemeci bir yaklaşım olur. Eleştirmen Riçırd Props’a göre bu film aşık olmak, aşkı arzulamak ve yitip giden bir aşkın yasını tutmak ile ilgili. Bu tespite katılmakla birlikte, Bir Zamanlar özelinde aşk kavramının ekranda izlemeye alışık olduğumuz betimlemesinden öte yepyeni bir tanıma ihtiyaç duyduğu kanaatindeyim. Tereddütler, sorumluluklar, geride bırakılanlar, henüz adı konmamış ihtimaller barındıran bir çokseslilik hakim onların ilişkisine. Gerçi her ilişki de zaten böyle değil midir?

Bir Zamanlar kusursuz bir film, çünkü içinde kusursuz bir şekilde hesaplanmış tek bir kare bile barındırmıyor. Sokak sahnelerinin hiçbiri stüdyo değil, fondaki kalabalık figuran değil; hepsi hayatın içinden gerçek insanlar. Set ışıkları yerine gün ışığı, stüdyolar yerine Hansard’ın evi dahil ekiptekilerin kendi evleri kullanılmış; diyalogların bir kısmı ise anlık doğaçlamalardan ibaret. Hem teknik hem de kavramsal açıdan böylesine saf bir sadelikle yoğurulup neticesinde hayatın kendisi kadar karmaşık bir his bırakabilmesi takdire şayan. İnsana “İyi ki vaktiyle paraları yokmuş da bize böyle sahici bir film bırakmışlar,” dedirten türden.