Mehmet Temiz “Çiğköfteler Ne Acı Ayran Bunun İlacı” türküsüyle Kahramanmaraşlıların belleklerine yer etmiş bir halk ozanı.
Ankara Devlet Konservatuvarı kayıtlarına göre 1913 doğumlu “Türk Milli Saz Şairi” Mehmet Temiz’den, 1938 yılında, otuz bir türkü derlenmiş, bunların yedisi dizelgeye eklenmiştir. “Sürmelimin Gözlerine Mailem”, “Gazoğlu”, “Paytonumun Tekeri”, “Sarı Gaya” türküleri ile “Sıçratma” adlı oyun havası bilinen öbür yapıtları.
“On İki Şubat’tır Kurtuluş Günü” adlı yapıtında ozan, Kahramanmaraş’ın, yağıların içteki işbirlikçilerle birlikte kenti ele geçirmesine karşı, Türklerin verdiği kurtuluş çabasını destansı bir dille anlatır. Ozanın sözlerinde, Mustafa Kemal’in tanımlamasıyla “Türk Maraş”ın, “Kuvayı Milliye” önderliğinde, bağımsızlık uğruna verdiğ destansı ölüm dirim savaşı, halkın cesareti, Başbuğ Mustafa Kemal’e duyulan gönül borcu duygusu öne çıkar.
Maraş Çeteleri
Ozan, Maraşlıların “Çete Savaşı” diye andığı bu zorlu savaşı, bir düğün eğretilemesiyle anlatır. Yine Maraşlıların “Çete Bayramı” diye andığı kutlu yeniş gününü ise Maraşlıların muradına erdiği, yani özgürlüğüne kavuştuğu toy günü olarak vurgular. “Utma günü” diye tanımladığı 12 Şubat 1920, yağının kuşatması altında geçen yirmi bir karanlık, puslu günlerin sona erdiği gündür.
Kurtuluş anı; o gecenin karanlığında, atlarının toynaklarına, arabalarının tekerlerine keçe sararak sessizce kentten çıkan, ovaya doğru kaçışan yağının, kesin yenilgiyle gidişidir. Maraşlı ozan Mehmet Temiz, bu destansı koşuğunda, düzenli Faransız ordusu ile yerli işbirlikçilerine karşı “Ordu ulus” Türklerin, inançlı direnci; topa, tüfeğe, bombaya karşı, yumrukla sopayla direnişini betimler; üç telli sazıyla, coşkun yüreği, aydınlanmış gönlüyle ezgiler.
Koşukta “Kahramanmaraş”
“Milli Saz Şairi” diye anılan Maraşlı âşık Mehmet Temiz, 1936 yılında yazdığı “Kahraman Maraş” adını verdiği on bir dörtlüklü koşuğunun ilk bölümlerinde, “Maraş Türk Kurtuluş Savaşını” yeniden betimler. Henüz Türkiye Büyük Millet Meclisince “Kahraman” sanı verilmemişken, ozan, “Türk Maraş” halkının kahramanlığını, iyesine sunar:
“İstiklâl harbinde büyük devletle
Döğüşlere daldın Kahraman Maraş
Atatürk’e bağlı doğru niyetle
Harp borusu çaldın Kahraman Maraş
Saldırdın düşmana ettin akını
Yirmi bir günde de verdin hakkını
Kendi elinle yaktın evin barkını
Yalnız yurt aldın Kahraman Maraş
İlk Türk silâhını elinde patlattın
Düşmana kaçacak yollar arattın
Binlerce şehitle yurdu yarattın
Acuna ün saldın Kahraman Maraş
Malûl gazin kaldı ayaksız kolsuz
Çok kadınlar kaldı kocasız dölsüz
Yanık yıkık evin caddesiz yolsuz
Çok değil az kaldın Kahraman Maraş”
On İki Şubat’tır Kurtuluş Günü
On iki Şubat’tır kurtuluş günü
O gün muradına erdi Maraşlı
Her tarafta yaptık utma düğünü
O gün muradına erdi Maraşlı
Maraş’ın hiç em yoktu yarasında
Ümidi kalmıştı tek Atasında
Üzerine çöken sis arasında
Bir güneş ışığı gördü Maraşlı
O sis ki düşmanın kaçmasıydı
O sis ki düşmanın ölüm yasıydı
O güneş Atatürk’ün yılmaz sesiydi
O sesle savaşa girdi Maraşlı
Derelerden aktı düşmanın kanı
Göğe direklendi ahı figanı
Toplu tüfekli bombalı düşmanı
Yumrukla sopayla kırdı Maraşlı
Maraş zannederdi kendini düğünde
Şanlı bayram yaptık yirmi bir günde
Bölüklü taburlu düşman elinde
Kükredi aslan gibi durdu Maraşlı
İptida savaşı Maraş bitirdi
Düşmanı şaşırdı aklını yitirdi
Maraş düşmanını sürdü götürdü
Atatürk’e selam verdi Maraşlı
Em : Bir hastalığı iyi etmek veya önlemek için türlü yollarla kullanılan özdek; ilaç, ot, daru. Eğretileme olarak; önlem, deva, çare.
İptida : ilk, ilk olarak, baş, balangıç.
Utmak : Oyunda yenerek bir nen kazanmak; utmak, yutmak, ütmek, yengi, zafer, galibiyet.
Yengi: Birçok emek ve tehlikeli uğraşma uğruna erişilen mutlu sonuç; galibiyet, galebe, zafer.
