YABANCILARIN GÜLÜNÇ BİR ÖYKÜSÜ

Baykonur”, Kazak bozkırlarında bir masal havasında geçen, uzay tutkusu ile oba  yaşamının çelişkilerini, abartılı gülünçlükleriyle öne çıkaran bir yapım. Alışılmadık, yer yer küçültücü, yabansı çevre dokusu tasarımıyla, başka ekinlerin sıra dışılığını alaycı yaklaşımla aktarmasıyla “Baykonur”, Kazak bozkırlarında yaşayan “Gagarin” takma adlı genç İskender’in uzay ilgisi üzerinden ilerliyor.

Sovyetleri yıkmayı başaran “Batı Düzeni”, dağılmanın ardından, eskinin yanlışları, eksiklikleri üzerinden istediği algıyı oluşturacak yapımlar törüttü. Almanlarnan Fransızların başı çektiği görmükçüler, kendileri için sudan ucuza gelen yapım olanaklarıyla pek çok yapıtı gösterime sokmayı başardılar. Bölgesel değerlerden alabildiğine yararlanarak kendi görüşlerini yaydılar. Sözgelimi, Türk çalgılarıyla çalınan, Türkçe sözlü ezgiler, belki iletişim yollarının kolaylaşmasının, belki de kurmaca konularının etkisiyle batıdan doğuya yeni çıkan görmüklerde, sıklıkla duyduğumuz “yerel” kurgu öğeleri oldu.

Dünyada Ölümden Başkası Yalan

Buna örnek, Afrika’dan, sömürgen Fransa’ya uzanan göç sorununu işleyen güzel bir yapım olan “Süleyman’ın Öyküsü” adlı kurmaca gösterilebilir. Yönetmen, öyküsünün son bölümüne, bir Türk işyerinden geçiş yapıyor. Önceki göçmenlerin işlettikleri yerde, yeni gelen göçmene, taze bir soluk aldırıyor. Yaralı yüzü, derisi soyulmuş eli, yaralı yüreğiyle, Paris ayazında kala kalmış adamın, önce, yaralarını temizlemesini izlettiriyor.

Yüzünün, elinin kabuklaşmaya başlayan kanını yuyan, arınan adamı, ince belli bardakta çay içerken; “dünyada ölümden başkası yalan” diye ünleyen Türkçe ezginin sıcaklığına sığınmışken gösteriyor.

Baykonur’da da benzer bir erince geçiş var; kargaşadan esenliğe dönüşüm, Abşaron yarımadasından seçilmiş ezgilerle sağlanmış.

Köçelere Su Serpmişem

Son bölümde, kim bilir, belki de Türkiye’de değiştirilen özge görünümlü yüzüyle Özbek oyuncunun oynadığı Nazire’nin, Holivud oyunculuğuyla masayı devirmesi yeni başlangıca geçiş oluyor. Yere düşen telsizden cızırtılar arasında “köçelere su serpmişem, yar gelende toz olmasın” dizeleri Reşit Behbüdov’un sesinden yayılıyor. Abşeron yarımadasından yükselen sevgi ezgileri, kazak bozkırındaki dönüşümün göstergesi oluyor. Kozmonotluk sınavında, yerçekimi dayanımı değeri, Yuri Gagarin düzeyini aşan Kazak genci “Gagarin”, seçimini ata yurdundan yana kullanıyor, yalnızca yaşlıların kaldığı obasına dönüyor.

Gerçeklikleri Örten Yaklaşım

Rusların uzay yarışında ana üssü konumundaki Baykonur’da uzun yılla boyunca yaşanan çevre sorunlarını, Kazakların yaşadığı kıygınlıkların acısını anlatan, 2014 yılı yapımı “Deneme” adlı kurmacada da görüldüğü gibi, bu acı olay, gülünç öğelerin gölgesinde yumuşatılarak aktarılıyor.

Alman yönetmen Veit Helmer’in yazıp yönettiği Baykonur kurmacası da, benzer biçimde, sorgulanması gereken asıl temeli gevşeterek anlatıyor. Olayı gerçeklikten kopararak gülünç, yabancıl bir yaklaşımla belirsizleştiriyor; Kazak elini acun dışında bir yer konumuna, Kazakları Kaf dağının ardına, masal dünyasına itiyor. Bereketli konur topraklar anlamındaki Baykonur’da, doğal çevrenin yıkımı, bölgede yaşayanların acısı, yabancılar için eğlence olmayı sürdürüyor.