Köklerden Dallara Bir Direniş Öyküsü

Bozkırın ulu çınarı Cengiz Aytmatov’un kaleminden dökülen her satırın ardında, toprağa gömülmek istenen ama kök salarak yeniden doğan kocaman bir yaşanmışlık yatar. Bu belgesel bir ulusun belleğinden silinmeye çalışılan, suçsuz yere “İl Yağısı (halk düşmanı)” damgası vurulan bir soyun, onurunu, yarım yüz yıl sonra topraktan söküp alışını anlatır.

Bugüne dek belgeliklerin tozlu raflarında saklı kalan, 1995-1996 yıllarında çekilen bu sarsıcı yapım, iki bölümden oluşmaktadır. Uzun yıllar süren bekleyişin ardından geçtiğimiz yıl erişime açılan bu yapıt, ilk kez, Sinemasalı Çeviri ve Altyazı bölümünün yöneticisi, Aizaada Nuranova tarafından Türkçeye kazandırılarak ilgilerinize sunulmuştur.

Belgeselin ilk bölümü, bir kadının tek başına bir düzene, bir orduya ve toplumun soğuk dışlamasına karşı ördüğü erdem duvarına odaklanır. Nagima Ana, eşi Törekul’un karanlık bir gecede götürülüşünün ardından, dört yavrusuyla yapayalnız kalmıştır. Ancak o, boyun eğmek yerine dimdik durmayı seçmiştir. Kendi sağlığı günden güne erirken bile çocuklarını bilgiyle, bilimle ve yüksek bir töreyle donatmıştır. Onun için en büyük direniş, nefret biriktirmek değil “adam” yetiştirmektir. Dayançla geçen yirmi yıllık o amansız bekleyişin sonunda gelen yıkıcı bilgi bile, onun çocukları için küllerinden yeniden doğma istencini kıramamıştır.

İkinci bölümde ise, tam elli üç yıl süren koyu bir belirsizliğin ardındaki hüzünlü türe arayışına tanıklık ediyoruz. Cengiz, İlgiz, Liyutsiya ve Roza… Dört kardeşin çocukluklarından bugüne taşıdıkları o derin sızı, doğrudan doğruya kendi ağızlarından dökülen anılarla canlanıyor. Annelerinin, eşinin sininin yerini bile bilmeden bu dünyadan göçüp gidişi, kardeşlerin bu özlemi dindirmek adına annelerinin yanına babaları için diktikleri o simgesel “Boş Sin”… Tümü, çocukluk görevini yerine getirmeyle harmanlanmış birer bağlılık belgesidir. Bir tanığın vicdanıyla, 1991 yılında aralanan o sır perdesi, toplu sinlerin kazılarından çıkan yakıcı görüntülerle birleşerek, yitirilen saygınlığı yeniden elde etme çabasına dönüşüyor.

Bu yapım, acıklı bir geçmiş yaşamalarına karşın, öç karanlığını değil, bilimin ve eğitimin aydınlığını seçen bir ailenin soylu duruşudur. “Bozkırın Bilgini Cengiz Aytmatov”u doğuran o büyük yaşam sancısını anlamak, bir ananın sevgisiyle bir babanın hüzünlü yazgısının nasıl bir dünya kalıtına dönüştüğünü görmek için bu yapıt eşsiz bir belgedir.

Sizi, “her şeye karşın insan kalabilme” istencinin destanına, belgelikten çıkan o ilk görüntüler ve dört kardeşin tanıklığı eşliğinde ortak olmaya çağırıyoruz.