Doğayla İç İçe…
“Yaşlı Dağların Söylencesi”, Sovyet dönemi Türkmen törütünden izler taşıyan bir yapıt. Kartal yetiştiricisi bir dedeynen onun yanında mutlu bir çocukluk geçiren torunu arasındaki ilişkiyi, kimileyin gerçek üstü anlatımlar, kimileyin yalın olaylarla süsleyen kurmaca, Hüdaverdi Durduyev’in, “Kayalardan Daha Güçlü” adlı öyküsünden uyarlama.
SİNEMASALI topluluğunca izlenen, dede-torun ilişkisi üzerinden öykülenen, Türk topluluklarının yaşamlarından kesitler taşıyan, söylenceyle gerçeğin iç içe geçtiği, masalsı anlatılarla kurgulanmış Sovyet dönemi üç Türk anlatısından biri Türkmen yapımı “Yaşlı Dağların Söylencesi”; öbürleri ise “Yaşlı Adam” ile “Ak Gemi”.
Öykü, Türkmen Türklerinin doğa ile ilişkisini, bürgüt de denilen kartallarnan dağlar üzerinden anlatıyor. Dedeynen torunun, bürgüt yetiştiriciliği çevresinde gelişen avcılık, yaşam çabası, doğanın sertliğiyle başa çıkma, su kıtlığına dayanım, ölümle yüzleşme gibi sıradan olmayan deneyimler işleniyor. Kişilerin doğa karşısındaki kırılganlığının, yaşam döngüsünün kaçınılmazlığının altı çizilirken, ayrılık, özlem, arayış öğeleri öykü boyunca öne çıkarılıyor; kuşaklar arası bağlar vurgulanıyor.
“Yaşlı Dağların Söylencesi”, çocukların kısıtlı çevrede yaşamadığı, dört duvar arasında darlanmadığı; yaşamı yaşayarak öğrendikleri, o eski günleri anımsatan güzel bir kurmaca. Dingin, yalın, usul usul akan kurgusuyla, iyiliği öne çıkaran öyküsüyle hız çağının baş döndüren etkisinden azıcık kurtulmak isteyenler için biçilmiş kaftan…
Adı: Yaşlı Dağların Söylencesi
Özgün Adı: Легенда древних гор (Ligenda Drevnih Gor)
Yönetmen: Yazgeldi Seyidov
Öykü: Hudaverdi Durduyev (Сильнее скал – Kayalardan Daha Güçlü)
Uyarlayan: Yazgeldi Seyidov, Vladislav Feidosiyev
Görüntü: Nikolay Jilin
Kurgu: Y. Fedinoy
Müzik: Danatar Hıdırov
Oyuncular: Yazmurad Bekiyev (Mered), Ata Dövletov (Nuryağdı), Saparmurad Odayev (Nunna ağa), Yusuf ahmetov (Oğul), Gülnara Çokubayeva (Doyduk), Bilade Aybarsov (Yaktili), Kurbanmurad Kelcayev (Karahan), Aysultan Berdiyeva (Staruha)
Sanat Yönetmeni: Kurban Recepov
Canlı Bilimci: Dr. Vladimir Filınt
Bürgütcü: Abılhak Turlıbayev
Almaçcı: A. Surayev
Yardımcı Almaçcı: O Atayev, A. Babayev
Ses Yönetmeni: Bayram Çağrıyev
Giysi: İ. Maysak
Bezek: A. Araşev
Süslem: L. Karayeva
Işık: T. Şabalovskaya
Özel çakimler: V. Volçanski, V. Okovitiv
Çalgı Topluluğu: Roskino SSCB
Yönetici: Y. Nikolayevski
Yardımcı Yönetmen: O. Orazov, V. Ulugberdiyev
Düzeltmen: Kadir Annayev
Uygulayıcı Yönetmen: K. Kelcayev, Kurban Recepov
Yapım Yönetim: B. Recepov, H. Beşimov, M. Hocaniyazov, S. Matinyan
Yapımcı: Gennadiy Artıkov
Yapım: Türkmenistan S.S.C. – 1988
Süre: 72’11”
Tür: Kurmaca
Telif Hakları: Türkmenfilm
BU BETİNDE GEÇEN GÜZEL SÖZCÜKLER
Bürgüt: Genellikle kızıl siyah tüylü, çok güçlü, yuvasını yüksek kayalıklar üzerinde kuran, iri, yırtıcı bir tür kuş; Kartal, Kaya Kartalı, Burgut, Berkut Bürkit.
Bezek: Bir yere süsleme amacıyla verilen düzen. Gösteriye konulan yapıtın, yazıldığı yerin, geçtiği çağın özelliklerini belirleyen ögelerin bütünü; dekor.
Darlanmak: Çok sıkılmak, çok kaygılı olmak; bunalmak, boğulmak.
Görmük: Tüm yazın türlerindeki oyunlaştırılmış yapıtları gösterim sanatı.(I)
Gösterim için yazılmış oyunların tümü; tiyatro, film. (II)
Kaftan: Çoğu ipekten yapılan, bir tür uzun, süslü üst giysisi: “Başkasının sırmalı kaftanını giymektense kendi malım olan eski hırkayı tercih ederim.” – Ömer Seyfettin
-nen / -nan: Sözcüğün sonuna geldiğinde birliktelik, araç, neden veya durum anlatan tümceler yapmaya yarayan bir ilgeç, ile: “Akşama dek çiçeknen böceknen uğraşırdı.”
Süslem: İyi görüntü sağlamak, belli bir tür yaratmak, yalnızca kimi düzeltmeler yapmak için oyuncunun yüzünde, gövdesinde yapılan boyamalar, değişimler; makyaj.
Törüt: Duygu ve düşünceleri göze ve gönle yöneltecek biçimde söz, yazı, betiz, yontu vb. ile anlatım konusundaki yaratıcılık.(I)
Belli bir uygarlığın, topluluğun anlayış, beğeni ölçülerine uygun olarak yaratılmış anlatım.(II)
