FRANSIZLARIN CEZAYİR SOYKIRIMI

Cezayir Beylerbeyliği’nin 1830 yılındaki istilası, yüz otuz iki yıl süren Fransız sömürge döneminin başlangıcı oldu. Sahra içlerinden Akdeniz kıyılarına dek “Dayı” denilen Türk yöneticilerin, üç yüz yıl boyunca egemen olduğu topraklar, sömürgen Fransızların, baskıdan soykırıma uzanan kıyınlarının oyun yerine dönüştü.

İlk günden başlayarak Cezayir halkı, işgale karşı koymaya çalışsa da, bağımsızlığı ancak 1962 yılında kazanabildi. Bu karşı koyuşun, son yıllarındaki eylemlerini temel alan kurmaca, Mısırlı Katolik Arap yönetmen, Yusuf Şahin tarafından, 1958 yılında çekildi.

Yapımda, direnişin öne çıkarılan simgelerinden biri olan Cemile Buhayrat’ın öyküsü izleğinde, kadını erkeği, çocuğu yaşlısıyla Cezayir halkının bağımsızlık çabası; tüze tanımaz Fransız yönetiminin yarattığı sorunlarla eşlenik olarak yansıtılıyor.

Setif ile Kalima’da Acımasız Kırım

İkinci Dünya Savaşının bitimini, kanlı eylemleri için uygun bulan sömürgen Fransızlar, 1945 yılının beşinci ayının sekizinde, Setif ile Kalima (Guelma) kentlerinde, çocuk, kadın ayırt etmeden, kırk beş bin kişiyi öldürdü. Bu acımasız kırımdan sonra da, tasarlanarak, bile isteye uygulanan Fransa devletinin soykırımı, 1965 yılına dek sürdü.

“Cemile”, bu olayların gölgesinde, Fransızların uyguladıkları türesizliğin, acımasızlığın tanığı genç bir kızın, en yakın arkadaşının işkenceyle öldürülmesiyle, düşünceden eyleme kayan davranış değişikliğinin sonuçlarına odaklanıyor. Cezayir’in kanlı günleriyle koşut ilerleyen anlatı, Cemile’nin direniş eylemleri, yakınlarının öldürülmeleri, kendisinin yakalanması, işkence görmesi aşamalarıyla sürdürülüyor.

Cezayirli Kadınların Direnişe Katılışı

Frantz Fanon’un yazdığı Cezayir Bağımsızlık Savaşının Anatomisi adlı yapıtta da değinilen, Cezayirli kadınların direnişe katkısı, ilk kez bu kurmacayla görmüğe taşındı. Kökleşik yapıtlar arasında sayılan yapım, soykırımcı Fransa’ya bağlı sömürge yönetimince, uzunca bir dönem yasaklanmasına karşın, Cezayir direnişine geniş çaplı kamu desteği sağladı.

Ancak bu etkiye karşın, yapımın Fransa devletinin, onlarca yıl boyunca tasarlayarak işlediği soykırım suçunu geriye iten, asıl büyük suçu örten; savaşımı kişisel olaylara indirerek büyük suçun asıl iyesini gizleyen bir algı oluşturduğu da yadsınamaz bir gerçek.

Cezayir Direnişinin Öbür Anlatıları

Özellikle Arap acununda etkili olan bu ilk Cezayir uyarısı “Cemile”den sonra, sömürüye direnişi, bağımsızlık savaşımını anlatan başkaca görmükler de töretildi.

Ünlü Cezayirli oyuncu Fevziye El Kader’in yer aldığı “Cezayir Bağımsızlık Savaşı”,  yeğin başkaldırının, 1954-1962 yılları arasını konu edindi. Her türlü savaş silahına sahip işgalci Fransızların, orantısız güçle yok etmeye çalıştığı direnişçilerin başarı öyküleri, yaşanan onca acıyla birlikte izleyiciye aktarıldı.

Aynı konu temelinde 1975 yılında çekilen “Ateşli Yılların Öyküsü”, ise sömürgeci Fransız sömürge yönetimine, Fransız faşizminin çok uluslu toplama askerleriyle yerli işbirlikçilerine karşı direnen, yoksul halkın savaşımını öne çıkardı.