TEMUÇİN
Doğduğunda “Temuçin” adı verilen Büyük Moğol devletini kuran Türk hakanına, dağınık durumdaki boyları, budunları egemenliği altına aldıktan sonra “Cengiz Han” denilmeye başlandı.
Denizden denize uzanan geniş alanı çağrıştıran anlamıyla Cengiz, “deniz” sözünün ilk biçimi olmakla birlikte, adı taşıyan bahadırın özelliklerine göre gözü pek, yılmaz, güçlü karşılıklarını da taşıyan bir söz oldu.
Yalnızca Moğolların, Türklerin yaşadığı topraklarda değil, denizden denize uzanan yeryüzünde, ona ilginin hiç bitmediğini gösteren yapıtlar töretildi. Bilinen geçmişin ulu hakanlarından bir olan Cengiz Han (1155/1167-1227) ile ilgili yazılan yapıtların yanı sıra pek çok da görmük kurgulandı.
Çin’den, Rusya’ya, Amerika’ya dek pek çok yerdeki uluslar, kendi düşüncelerine uygun bakışlarla Cengiz Han’ı, doğumundan ölümüne dek didik didik inceledi, belgesellerle, kurmacalarla kamunun ilgisine sundu.
Saha Türklerinin Görmüğü
Bu çalışmalardan biri de Saha (Yakut) yazınının öne çıkan öykücülerinden Nikolay Luginov,un yazdığı “Cengiz Han’ın Buyruğuyla” adlı üç toparlık betiktir.
Yazarın Saha Türkçesiyle yazdığı yapıtı, önce Rusçaya, oradan da Tuva Türkçesi ile Kazak Türkçesine aktarıldı; 2009 yılında da “Cengiz Han’ın Gizemi” adıyla görmüğe uyarlandı.
Öykünün yazarı gibi Saha Türk’ü yönetmen Andrey Borisov’un ikinci uzun kurmacası olan “Cengiz Han’ın Gizemi”, abd, Rusya, moğolistan ortaklığıyla çekildi.
Aynı Adla İki Kurmaca
Bu kurmacadan yedi yıl önce, 2002 yılında, Ukrayna’da benzer adla çekilen “Cengiz Han’ın Gizemi”, Kazak Türk’ü aydın Muhtar Şahanov’un öyküsünden uyarlanan, Çuvaş Türk’ü yönetmen Vladimir Savelvey’in yönettiği Ukrayna yapımı bir başka Cengiz Han kurmacası olarak izleyiciyle buluşturulmuştu.
Adı: Cengiz Han’ın Gizemi
Özgün Adı: Тайна Чингис Хаана (Tayna Çingiz Hana)
Yönetmen: Andrey Borisov
Öykü: Nikolay Luginov (по велению Чингис Хаана – Cengiz Hanın Dileği)
Uyarlayan: Andrey Borisov, Vladimir Karpov, Nikolay Luginov
Görüntü: İnnokentiy Ammosov,
Kurgu: Mihail Dyakanov
Yapım Tasarım: Gennadiy Sotnikov
Beste: Vladimir Kovekin Владимир
Oyuncular: Eduard Ondar, Orgil Mahaan, Stepanida Borissova, Efim Stepanov, Susanna Orjak, Hassan Dragut, Gernot Grimm, Tu Men, Oleg Taktarov, Kerri-Hiroyuki Tagava, Svet Yaktiliyeva, İlayna Pavlova, Piyotr Sadovnikov, Munhzaya Tuvşinhuu, Eduard Ondar, Stanislav İril, Aleksey Yegorov, Dorji Sultimov, Gennadiy Çaptikov, Aleksey Pavlov, Hurmetulla Utyaşev, Ayan Uspun, Sergey Yegerov, Mark Timofeyev
Ses Tasarım: Leonid Beyitkov
Süre: 120′
Dili: Rusça
Yapımcı: Vladimir İvanov, İçinhorloo Niyamgabaa, Sarhay Tessitori
Yapım: 2009 – Rusya, Moğolistan, Abd
BU BETİNDE GEÇEN GÜZEL SÖZCÜKLER
Betik: Ciltli, ciltsiz olarak bir araya getirilmiş, basılı, yazılı kâğıt yaprakların bütünü; kitap. (I) Herhangi bir konuda yazılmış yapıt. – Türkçedeki betim (sözle anlatım), betik (Yazıyla Anlatım), betiz (biçimle anlatım) diye bilinen aynı köklü sözlerden biri.-
Budun: Aralarında töre, dil, ekin ortaklığı bulunan, boy ve soy bakımından da birbirine bağlı kişi topluluğu; kavim. “Türk budunu, irkil, uyan.” Bilge Kağan
Görmük: Tüm yazın türlerindeki oyunlaştırılmış yapıtları gösterim sanatı.(I)
Gösterim için yazılmış oyunların tümü; tiyatro, film. (II)
Topar: Bir yapıtın ayrı ayrı basılan bölümlerinden her biri; cilt. “Üç toparlık ‘Fazıl Hüsnü Dağlarca – Bütün Şiirleri’ adlı betiklerin birinci toparı.
Törütmek: Anlak, düşünce, imgelem gücünden yararlanarak o ana dek görülmeyen yeni bir nen ortaya koymak, yapmak, yaratmak.
